آشنایی با سوره های قرآن قسمت هفتم

71- نوح [از پیامبران بزرگ]

داستان نوح با قومش، بعنوان تجربه اى از تجارب دعوت الهى در روى زمین و موضعگیرى هاى مخالفان و درگیرى حق و باطل در این سوره بیان شده است. استقامت نوح در راه دعوت، الهام بخش صبر است و هلاكت قوم نوح، هشدارى براى مكذبین.

این سوره، بعد از سوره نحل، در مكه و در سال 4 بعثت نازل شده است داراى 28 آیه مى باشد.

72- جن [موجودى نامرئى با ویژگیهائى عجیب]

خداوند، انواع گوناگون آفریده و بنده دارد. یكى هم جن است. در این سوره، درباره گروهى از آنان و عكس العملشان در برابر شنیدن آیات قرآن، و دعوت محمد، و دسته هاى مؤمن و كافر، و مسلم و قاسط از آنان صحبت شده است و مبین توحید ربوبى است.

این سوره، بروى انسان درى از «آن جهان » مى گشاید و او را به قلمرو بیكرانه آفرینش خدا مى كشد. تا بدانند كه جز خودشان، دیگرانى هم هستند كه خدا شناس و عاقل و مطیع سنت هاى الهى اند.

این سوره حدودا در سال 6 بعثت نازل شده است. آن هنگام كه پیامبر براى دعوت قبیله ثقیف به «طائف » رفته بود و آنها ضمن رد دعوت، پیامبر را آزار دادند و در بازگشت، خدا این آیات را فرستاد.

و برخى هم گفته اند كه پس از وفات خدیجه و ابوطالب و یكى دو سال به هجرت مانده، نازل شده است.

سوره جن 28 آیه دارد و مكى است.

سوره جن 28 آیه دارد و مكى است.

73- مزمل [گلیم به خود پیچیده]

آیه اول را كه مى خوانیم، با این تعبیر به پیامبر خطاب شده، آن هنگام كه در اول بعثت، مشركان در «دار الندوة » دعوتش را نپذیرفتند و در فكر توطئه بر ضد او بودند. پیامبر غمگین و آزرده به خانه رفت و خوابید.

اما سروش خدائى اینگونه نوازشش داد و او را به «برخاستن » و عبادت شبانه، و كمك گیرى از نیایش و تلاوت قرآن، و مقاومت در برابر حرفها و مخالفتهایشان دعوت كرد، و از آن حضرت، در برابر برخوردهاى سرد و بى مهرى هاى اهل مكه، حمایت نمود در آیه آخر، دستورى مبنى بر نیایش شبانه و تلاوت قرآن به پیامبر مى دهد.

این سوره با 20 آیه در مكه نازل شده است. (اوائل بعثت).

این سوره با 20 آیه در مكه نازل شده است. (اوائل بعثت).

74- مدثر [جامه به خود پیچیده]

وقتى كه در غار حرا با نزول آیه «اقرء ...» محمد(ص) به رسالت مبعوث شد، به خانه آمد و از شعله هاى «وحى » مشتعل بود. جامعه بخود پیچیده و خوابید. این سوره نازل شده و او را به «قیام » و «انذار» و «تكبیر» فرا خواند. (آیات اول سوره).

جزو اولین سوره هاست (بقول برخى: دومین سوره و بعد از «مزمل » یا «اقرء ...») و از رسالت و قیامت و مشركین و فرشتگان و تنذیر سخن مى گوید و از عواملى همچون ترك نماز و اطعام مساكین و نیز از فرو رفتن در بطالتها و تكذیب قیامت كه سبب جهنمى شدن است یاد مى كند. 56 آیه دارد و مكى است. مى كند. 56 آیه دارد و مكى است.

75- قیامت [برخاستن]

قیامت، نام رستاخیز عمومى و معاد است. روزى كه همه از گورها بر مى خیزند و به سوى محشر و سرنوشت ابدى خویش در بهشت یا دوزخ رهسپار مى شوند. در اولین آیه به یامت سوگند یاد شده است. و به بشر، آن روز را یادآورى مى كند.

در آیات بعد، علائم به روز آن رستاخیز و نیز حالات بشر هنگام جان دادن ذكر شده و با طرح موضوع عبث نبودن خلقت، استدلال بر فلسفه معاد شده است. 40 آیه دارد و در مكه در سال 3 بعثت نازل شده است. 3 بعثت نازل شده است.

76- دهر [روزگار، دوران]

در آیه اول اشاره به «روزگارى » مى كند كه بر «انسان » گذشته، و او چیزى نبود كه یاد شود. از آن پس اشاره به خلقت انسان، و قرار گرفتن او بر سر دو راهى «شكر» و «كفران » مى نماید.

از آنچا كه محور این سوره، انسان است و عملش و اخلاصش و ایثارش و عاقبت كارش در قیامت و نعمت هاى خوب براى نیكان، نام دیگر این سوره «انسان » است.

این سوره به نام «هل اتى » هم مشهور است. چونكه با این كلمه آغاز شده است.

این سوره در مدینه نازل شده و بنا به روایات، در ستایش از على و فاطمه(ع) است كه بخاطر نذرشان، سه روز روزه گرفتند و هنگام افطار، غذاى ساده خویش را به مسكین و یتیم و اسیر، ایثار كردند (آیه 8) و خود با آب افطار نمودند. در آیات بعد، از نعمتهاى خداوند براى اهل بهشت، و پاداش نیكیها در آخرت، یاد شده و فرمان صبر و مقاومت داده است.

داراى 31 آیه است و بعد از «الرحمن » نازل شده است.

داراى 31 آیه است و بعد از «الرحمن » نازل شده است.

77- مرسلات [فرستاده شده ها]

منظور از مرسلات (كه در نخستین آیه خداوند به آنها قسم یاد كرده است) یا فرشتگانى است كه پیاپى براى فرود آوردن وحى الهى به پیامبران فرستاده مى شوند، یا تند بادهائى است كه فرستاده مى شوند. علائمى از بروز قیامت و توصیفى از محشر بیان شده است.

تاكید اصلى این سوره روى قیامت است و مكررا تكذیب كنندگان بیم داده مى شوند آیه «ویل یومئذ للمكذبین » در این سوره 10 بار تكرار شده است و صحنه هائى از دنیا و آخرت و حقائق هستى در آن بیان شده است.

در سال دوم بعثت در مكه در غارى در «منا» نازل شده است (بعد از سوره همزه) و 50 آیه دارد. دارد.

78- نبا [خبر]

خبر مهم و بزرگ قیامت كه مردم درباره اش از یكدیگر «سؤال » مى كنند، در آیات اول سوره بیان شده است. در بعضى روایات، این نبا به على(ع) تاویل شده است. (المیزان ج 20 ص 261.)

نام دیگر سوره، «عم » است یعنى «از چه؟» زیرا سوره با این كلمه آغاز مى شود و نام سومش، «تساؤل » مى باشد، یعنى «از هم پرسیدن ». به نام «معصرات » هم ذكر شده است (كه در آیه 14 آمده).

محور اساسى این سوره، ضرورت و حتمیت قیامت، و استدلال بر آن و توصیف آن مى باشد. چون خبر از نظامى متقن و استوار مى دهد، بعنوان نمونه اى از آن، برخى از نظامهاى طبیعت در مورد شب و روز و كوه و گیاه و زمین و ... را بیان مى كند و آن روز حق را كه تخلف ناپذیر است و مایه حسرت و ندامت كافران، به یادها مى آورد.

بعد از سوره معارج در سال دوم بعثت در مكه نازل شده و داراى 40 آیه مى باشد.

بعد از سوره معارج در سال دوم بعثت در مكه نازل شده و داراى 40 آیه مى باشد.

79- نازعات [آنها كه از روى قوت مى كشند]

خداوند در نخستین آیه به نازعات قسم خورده است. نازعات، فرشتگانى هستند كه جان مردم را مى گیرند، یا روح كافران را به شدت قبض مى كنند، یا ستاره هائى هستند كه از افقى غایب شده و در افق دیگر پیدا مى شوند.

در هر صورت خداوند به فرشتگان، به عنوان واسطه هائى در تدبیر امور جهان سوگند یاد كرده و اهمیت نقش آنها را بازگو مى كند. بخشى از نبوت موسى و دعوت او از فرعون طغیان گر بسوى تزكیه و هدایت، نقل شده، آیه 15 به بعد.

و در ادامه، این سوره هم بر اساس آخرت و قیامت و اثبات آن و حالت مردم در بهشت و دوزخ مى باشد و در اوائل بعثت در مكه نازل شده و 46 آیه دارد. نزول این سوره بعد از سوره «نباء» است. است.

80- عبس [چهره در هم كشید]

سوره، عتاب و ملامت است از اینكه ثروتمندان را بر ضعفا و مساكین مؤمن مقدم بدارند.

در حضور پیامبر جمعى از بزرگان قریش در مكه جمع بودند كه نابینائى بنام «ابن ام مكتوم » وارد شد. با ورود او یك نفر به جهت ناراحتى از ورودش، چهره در هم كشید و عبوس شد (آن یك نفر یا پیامبر بود یا مردى از بنى امیه: بنا به اختلاف روایات) خداوند از این نحوه برخورد، انتقاد كرده و متذكر برخى نكات اخلاقى و تربیتى مى شود.

سوره با یادى از مراحل خلقت انسان و نعمتهاى خدا و حیات در زمین و سپس قیامت و چهره هاى خندان و اندوهگین در آخرت، ادامه و پایان مى یابد نام دیگرش سوره «اعمى » (نابینا) است.

بعد از سوره نجم، در سال دوم بعثت و در مكه نازل شده و داراى 42 آیه مى باشد.

بعد از سوره نجم، در سال دوم بعثت و در مكه نازل شده و داراى 42 آیه مى باشد.

81- تكویر [در هم پیچیده شدن]

در هم پیچیده شدن خورشید، و تمام شدن نور آن بمنزله پایان نظام این جهان و از علائم قیامت است كه در آیه اول به آن اشاره شده است. سپس درباره انكشاف اعمال انسان در آن روز مطلبى دارد.

سوره تكویر (یا: كورت) بیشتر در مورد معاد است. و در قسمتى هم حمایت و تاییدى از پیامبر نموده و اتهامات را از او دفع مى كند.

بعد از سوره «تبت »، در سال اول بعثت در مكه نازل شده و 29 آیه دارد.

بعد از سوره «تبت »، در سال اول بعثت در مكه نازل شده و 29 آیه دارد.

82- انفطار [شكافته شدن]

این سوره هم، در مورد قیامت و سر انجام نیكان و بدان در بهشت و دوزخ مى باشد و شكافته شدن آسمان، بمعناى در هم ریختن این نظام قائم، باز هم پیش درآمدى بر رستاخیز و از جمله شرائط متصل به قیامت است. و از ثبت و ضبط دقیق اعمال هر انسان مطالبى دارد كه توسط دو فرشته انجام مى گیرد.

این سوره، با 19 آیه، بعد از «نازعات » در سال 3 بعثت در مكه نازل شده است.

این سوره، با 19 آیه، بعد از «نازعات » در سال 3 بعثت در مكه نازل شده است.

83- مطففین [كم فروشان]

در آیه اول این سوره، نكوهش و هشدارى به كم فروشان آمده است و براى اصلاح اقتصادى در جامعه، از زشتى این كار و بیان عقوبت هاى سخت اخروى براى آنان و براى تكذیب كنندگان و فاجران سخنانى گفته شده است و ستایشى هم از ابرار و صالحان.

این، آخرین سوره اى است كه در مكه نازل شده و در واقع، در سفر هجرت پیامبر قبل از رسیدن به مدینه نازل گشته است و گویاى كمفروشى و اختلال در وزن و كیلى است كه مردم مدینه گرفتارش بودند. و 36 آیه دارد. بنام سوره «تطفیف » هم نقل شده است. مدینه گرفتارش بودند. و 36 آیه دارد. بنام سوره «تطفیف » هم نقل شده است.

84- انشقاق [دو شقه شدن و شكاف برداشتن]

باز هم از علائم ظهور قیامت، در هم ریختن و پاره شدن نظام جهان بالا بیان شده است (آیه 1) آنچنانكه در سوره هاى تكویر و انفطار بیان شد.

این سوره هم مانند سوره هاى كوچك مكى، تكیه اش روى مبدء و معاد است و سیر انسان را به سوى خدا و سرنوشت ابدى اش در آخرت، و حساب و كتاب، بیان مى كند.

بعد از سوره انفطار در مكه نازل شده و 25 آیه دارد.

بعد از سوره انفطار در مكه نازل شده و 25 آیه دارد.

85- بروج [برج ها]

در اولین آیه، به آسمانى كه داراى برج هاست سوگند یاد شده است. برجهاى آسمان، جایگاه و خط سیر ستارگان در آسمان است. بعضى هم آن را برجهاى دوازده گانه فلكى دانسته اند. و در بعضى احادیث، دوازده برج به دوازده امام تاویل شده است.

در این سوره هشدار و تهدیدى است نسبت به كسانى كه مؤمنین را تنها به جرم مؤمن بودن، آزار مى دادند و این را بعنوان آزمایشى از سختیها و مشكلات در پیش پاى مؤمنان در راه ایمان و اعتقاد مى داند.

داستان «اصحاب اخدود» كه در آتش سوختند - به جرم ایمان - و نیز سپاه فرعون و ثمود، و نمونه اى از مؤمنانى كه در راه ایمان، بر شدائد فرعونى صبر و مقاومت كردند بیان شده است تا امت محمد (ص) هم از استقامت آنان، درس صبر بیاموزند و نوید پیروزى به مسلمین داده شده است.

این سوره را، سوره پیامبران نیز گفته اند. بعد از سوره شمس و در اوائل بعثت در مكه نازل شده و 22 آیه دارد.